TIN TỨC

BIÊN TẬP VIÊN - “BÀ ĐỠ” CỦA TÁC PHẨM BÁO CHÍ

Ngày đăng: 01/08/2018

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, báo chí ngày càng giữ vị trí quan trọng trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, khi nhắc tới báo chí, người ta thường nhắc đến phóng viên, nhà báo (cả chuyên nghiệp, nghiệp dư) với tư cách là tác giả của tác phẩm, mà ít người đề cập và hiểu rõ vị trí, vai trò của biên tập viên, những nhà báo “hạng hai”, người “gác cổng” cho cơ quan báo chí nói chung, “Bà đỡ” của tác phẩm báo chí nói riêng.

 

     Biên tập viên (Editor) hiểu một cách nôm na là người sửa lỗi của người khác, làm cho văn bản có sẵn trở nên hay hơn. Tuy nhiên, một vấn đề tâm lý thường gặp trong giới viết lách là “văn mình, vợ người”; bất kỳ ai, nhà báo, phóng viên kể cả chuyên nghiệp, nghiệp dư đều không muốn bị “sửa lưng” cho dù biên tập có hay hơn, sáng hơn. Đặc biệt, trong trường hợp văn của mình bị sửa trở nên dở hơn, tệ hơn, không đúng, không hợp với ý của tác giả thì vấn đề càng trở nên nghiêm trọng. Khi đối diện với những vấn đề này, nếu không có bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn vững vàng, ngại va chạm, né tránh những vấn đề nhạy cảm thì người biên tập không thể giúp tác giả và toà soạn có được tác phẩm hay, hoàn chỉnh. Vì vậy, muốn có tác phẩm hay, người biên tập phải dũng cảm chấp nhận điều tiếng, phải luôn “bới lông, tìm vết”, “vạch lá, tìm sâu” để phát hiện ra những “hạt sạn” của tác phẩm và tìm cách chỉnh sửa, làm cho nó tròn trĩnh, lung linh, tỏa sáng trong lòng công chúng.
     Vai trò của biên tập viên là vô cùng to lớn. Tuy nhiên, trong quá trình tác nghiệp, ít có người nào lại không một lần mắc lỗi biên tập. Có vô vàn nguyên nhân (cả khách quan, chủ quan) dẫn đến sai sót trong công tác biên tập của biên tập viên. Dưới góc độ nghề nghiệp, sai sót trong khâu biên tập nói chung là không thể tránh khỏi. Do vậy, người làm công tác biên tập phải hết sức cẩn trọng, hạn chế tối đa những sai sót không đáng có để hoàn thành tốt chức năng “Bà đỡ” của tác phẩm báo chí. Chức năng đó được thể hiện ở những vai trò cơ bản sau đây: 
     1. Vai trò “người thợ kim hoàn giỏi” 

Làm đúng nghĩa là biên tập viên chỉ được biên tập những gì do tòa soạn, cơ quan báo chí phân công, không được thêm hoặc bớt nội dung của tác phẩm. Nếu phát hiện bài viết có những sai sót, biên tập viên phải tìm cách biên tập, chỉnh sửa hoặc trao đổi với tác giả để cùng nhau sửa chữa. Người biên tập không được phép xuề xòa, đơn giản trước những vấn đề bản thân phát hiện, nghi ngờ. Trường hợp có bất đồng ý kiến với tác giả, biên tập viên phải thể hiện rõ chính kiến, lập trường, không vì quan hệ cá nhân mà hy sinh tôn chỉ, mục đích, làm giảm sút chất lượng, uy tín của tờ báo.

Làm đủ là yêu cầu biên tập viên không được làm việc nửa vời, phải luôn đọc kỹ và biên tập đi, biên tập lại từng nội dung của tác phẩm. Nếu không làm đủ các khâu, các bước trong quy trình biên tập rất dễ xảy ra những sai sót không đáng có. Thậm chí đó là những sai sót mang tính “rủi ro nghề nghiệp” mà biên tập viên phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, tòa soạn và công chúng. Công chúng luôn sẵn lòng đón nhận và kỳ vọng, nhưng cũng luôn đặt ra những đòi hỏi khắt khe cho báo chí về tính thời sự, độ nhanh nhạy, độ chuẩn xác của thông tin. Cho nên, biên tập viên không chỉ có yêu cầu làm đúng, làm đủ, mà còn phải làm nhanh các khâu, các bước của quy trình biên tập để thông tin đến với công chúng nhanh hơn, có tính thời sự và thiết thực hơn. 
     Tác phẩm báo chí được độc giả đón nhận trước hết, trên hết là do nội dung hay, sâu sắc, có tính thời sự và kỹ thuật trình bày đẹp, thẩm mỹ. Bởi vậy, biên tập viên phải biết “gạn đục, khơi trong”, chuẩn xác về câu từ, ngữ nghĩa, hành văn diễn đạt để tác phẩm trong hơn, sáng hơn, dễ nhớ, dễ hiểu và làm đẹp hơn cho tác phẩm.Muốn vậy, biên tập viên phải khéo léo đánh bóng những vết nhám, vết sần, vá víu những lỗ hổng, khiếm khuyết làm cho tác phẩm sạch hơn, tinh hơn trước khi đến với công chúng.

 2. Vai trò “người gác cổng trung thành”.
     Nhiệm vụ của biên tập viên là phát hiện và chỉnh sửa lỗi của tác phẩm. Về mặt kỹ thuật, biên tập viên phải rà soát và chỉnh sửa lại những lỗi thông thường như lỗi chính tả, cấu trúc ngữ pháp, diễn đạt câu từ, cách hành văn… của bản thảo. Chỉ cần sửa các lỗi cho đúng là biên tập viên đã có thể bảo vệ tác phẩm trước công chúng. Tuy nhiên, không dừng ở đó, biên tập viên còn là người phát hiện những “lỗ hổng” về nội dung tư tưởng của bài viết (do sự cố tình hoặc vô ý của tác giả) thông qua những từ, cụm từ, câu văn để lộ, lọt thông tin, bí mật quân sự, bí mật quốc gia, xuyên tạc, bôi nhọ chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Về góc độ này, người biên tập được ví như người gác cổng trung thành của toà soạn, góp phần kiểm duyệt, ngăn chặn những “mầm mống bệnh tật” lây lan vào cơ thể tờ báo, không cho các tư tưởng thực dụng, hẹp hòi, các thủ đoạn “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch xâm nhập, tuyên truyền, kích động trên lĩnh vực báo chí, xuất bản. 
     Muốn hoàn thành tốt vai trò gác cổng, biên tập viên phải hiểu biết và có thế giới quan, phương pháp luận khoa học; biết “nương theo” văn bản, dựa vào ý tưởng có sẵn, đọc đi đọc lại nhiều lần bản thảo để phát hiện ra những “hạt sạn” của tác phẩm. Nếu phát hiện những lỗi thuộc về câu từ, ngữ nghĩa mà tác giả chưa hiểu rõ bản chất khoa học của vấn đề, hiện tượng thì biên tập viên phải trao đổi, làm rõ để đi đến thống nhất. Trường hợp tác giả vô tình, hoặc hữu ý sử dụng các từ, cụm từ, câu văn theo dụng ý riêng, có nội dung không phù hợp với tôn chỉ tờ báo, sai về chủ trương, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, lợi ích của Nhân dân, người biên tập phải kiên quyết đấu tranh, bác bỏ. Trường hợp tác giả kế thừa, sao chép ý tưởng, “copy - paste” nội dung các công trình đã công bố, người biên tập phải báo cáo với lãnh đạo toà soạn để có biện pháp xử lý phù hợp, đúng luật… Có như vậy, biên tập viên mới có thể hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ gác cổng của mình.      
     3. Vai trò “cầu nối thông minh” giữa tác giả và độc giả.
     Biên tập là quá trình tương tác giữa người biên tập với tác giả thông qua tác phẩm nhằm đưa tác phẩm hay đến với công chúng. Như vậy, biên tập viên chính là nhịp cầu nối giữa tác giả với công chúng. Tiến độ, nhịp điệu, chất lượng và hiệu quả “cầu nối” phụ thuộc rất nhiều vào sự “thông minh” của biên tập viên. Thực tế cho thấy, không phải tác giả nào cũng có khả năng viết tốt; thậm chí văn bản đến tay biên tập viên chỉ là ý tưởng phác thảo, nguyên liệu thô của tác giả. Do vậy, biên tập viên phải là người chắp nối các ý tưởng, biên tập, hoàn thiện giúp bản thảo trở nên tinh hơn, hoàn chỉnh hơn. Về góc độ này, rõ ràng, biên tập viên là khâu trung gian kết nối giữa tác giả với độc giả. Nếu khâu này bị lỗi nhịp ở đâu đó, tất yếu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả và tính thời sự của bài viết.
     Một tác phẩm báo chí hay luôn là sản phẩm tinh thần quý của xã hội. Đã là đồ vật quý, mang ra trưng bày tất nhiên phải được lau chùi, đánh bóng sạch sẽ và bảo đảm an toàn nhất có thể. Công việc này không chỉ thuộc về tác giả, mà trực tiếp là công sức của biên tập viên. Tức là, biên tập viên không chỉ biết biên tập, chỉnh sửa làm cho tác phẩm trở nên hoàn mỹ, mà còn phải biết bảo vệ, nâng niu và trân trọng tác phẩm trước sự đón nhận của công chúng, cung cấp cho xã hội những sản phẩm tinh thần vừa “sạch”, vừa “trong”, vừa có giá trị thông tin về nhiều mặt, cả tính thời sự, tính khoa học, tính giáo dục, tuyên truyền, giải trí và “miễn dịch” trước sự tấn công của các thế lực thù địch.
     Một tác phẩm báo chí hay là do công chúng đọc, nhận xét, thẩm định và đánh giá. Nghĩa là, tác phẩm phải có nội phù hợp với trình độ, năng lực thẩm thấu của độc giả. Về góc độ này, ngay bản thân các tác giả chuyên nghiệp không phải bất cứ ai cũng nhận ra. Hơn nữa, trình độ nhận thức của độc giả là không đồng đều, do vậy sự cảm thụ một tác phẩm báo chí ở mỗi độc giả cũng khác nhau. Công việc của người biên tập là phải tìm cách “phổ thông hoá” những nội dung mang tính chuyên biệt của mỗi tác phẩm, làm cho độc giả dễ đọc, dễ hiểu, dễ lan toả, dễ làm theo. Như vậy, không phải ai khác mà chính biên tập viên là người góp sức đưa tác phẩm đến với công chúng, đưa tác giả gần gũi với độc giả hơn. 
     Biên tập viên là một nghề, nhưng là nghề rất khó. Ở đó, đòi hỏi sự vất vả, hy sinh thầm lặng của những người trong cuộc. Để hoàn thành chức năng “Bà đỡ” của tác phẩm báo chí, biên tập viên phải được tôi luyện về bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn nghiệp vụ, nhạy bén, tinh tế, có trí nhớ tốt và kiến thức toàn diện, nhất là kiến thức chuyên ngành, liên ngành có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực được phân công biên tập. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, biên tập viên phải công tâm, khách quan, dân chủ, luôn đặt yếu tố chất lượng, uy tín và thương hiệu của toà soạn lên hàng đầu; không được vì một lý do nào đó làm ảnh hưởng đến uy tín, chất lượng của tờ báo, danh dự của tác giả và bản thân; đồng thời thường xuyên rèn luyện đạo đức nhà báo, nâng cao trình độ mọi mặt, xứng đáng với vai trò là “Bà đỡ” của tác phẩm báo chí./.

Tác giả bài viết: Trần Huấn

Thành viên - đối tác

  • hinh anh
  • hinh anh
  • hinh anh
  • hinh anh
  • hinh anh