TIN TỨC

ỨNG DỤNG VĂN HỌC VÀO DU LỊCH TỪ THỰC TIỄN MÔ HÌNH LÀNG VŨ ĐẠI NGÀY ẤY

Ngày đăng: 15/03/2018

Hiện nay ở nhiều nước, các tour du lịch đại chúng theo những chương trình tham quan ngắm cảnh chung chung đang dần nhường chỗ cho loại hình du lịch chuyên biệt như du lịch thiên nhiên, thể thao, tâm linh,… [2]. Trong đó, du lịch văn học được coi là một trong những hình thức du lịch chuyên biệt thú vị, hấp dẫn du khách bởi những địa điểm và các sự kiện từ hư cấu văn bản - tác phẩm văn học - cũng như cuộc sống của tác giả. Nhiều học giả coi du lịch văn học như là một loại chuyến đi mang tính thế tục hành hương vốn đã được thế giới chú ý đến từ khoảng thập niên 90 – thế kỷ XX nhưng đặc biệt trở nên hấp dẫn du khách từ những đầu của thế XXI [4].

Trong văn học Việt Nam, “Làng Vũ Đại ngày ấy” của nhà văn Nam Cao được đông đảo quần chúng biết đến và yêu mến. Trên thực tế “Vũ Đại” được lấy nguyên mẫu từ làng Đại Hoàng, thôn Nhân Hậu, xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam - quê hương của Nam Cao. Trước năm 1945, ngoài canh tác lúa nước thì dệt vải là nghề truyền thống của người dân trong làng tuy nhiên cái đói, cái nghèo vẫn đeo bám quanh năm khiến người dân nơi đây phải kiếm ăn từng bữa. Đó chính là bối cảnh ra đời các nhân vật Chí Phèo, Thị Nở, Bá Kiến…“Làng Vũ Đại ngày ấy” cũng đã trở thành tác phẩm điện ảnh – văn học đi sâu vào tâm trí nhiều thế hệ người dân Việt Nam. Cuộc đời thăng trầm của nhà văn Nam Cao (đại diện xuất sắc nhất và tiêu biểu nhất cho nền văn học hiện thực phê phán) và các nhân vật văn học nổi tiếng của ông chính là nguồn cảm hứng quan trọng nhất để Liên hiệp Khoa học Phát triển Du lịch Bền vững nghiên cứu hình thành ý tưởng cốt lõi cho tour du lịch “Làng Vũ Đại ngày ấy...”. Đây là sản phẩm du lịch gắn với văn học đầu tiên tại Việt Nam hướng tới việc khách du lịch được thăm thú không gian làng quê Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX và trải nghiệm với các nhân vật, sự kiện trong tác phẩm. Tại đây, các hình tượng nhân vật Chí Phèo, Thị Nở, Lão Hạc, Bá Kiến… với bát cháo hành, vườn chuối, lò gạch ven sông,… đều lần lượt được tái hiện sinh động và mới mẻ... Sau khi đi vào thử nghiệm (2012) thì mô hình du lịch văn học này đã được chuyển giao cho Công ty du lịch Khát Vọng Việt vào tháng 12/2014. Qua 2 năm chạy thử nghiệm và 3 năm chính thức hoạt động (sau chuyển giao công nghệ), việc khai thác tour du lịch “Làng Vũ Đại ngày ấy” đã đạt được những thành tựu đáng kể, tuy nhiên cũng không tránh khỏi những bất cập cần khắc phục.

2. Mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy”

2.1. Thiết chế của mô hình

a. Giai đoạn thử nghiệm

Ý tưởng thiết kế tour du lịch “Làng Vũ Đại ngày ấy” khởi nguyên từ Liên hiệp khoa học Phát triển du lịch bền vững năm 2012. Trong tour thử nghiệm đầu tiên, các khách du lịch từ Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc đã được thăm thú không gian làng quê Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX để trải nghiệm với các nhân vật và sự kiện trong tác phẩm văn học của nhà văn Nam Cao như: Chí Phèo, Thị Nở, Bá Kiến… Qua đó, du khách được hiểu thêm về ý nghĩa nhân văn, giá trị của dòng văn hiện thực phê phán và cuộc đời, sự nghiệp của nhà văn Nam Cao. Khách du lịch không chỉ háo hức với việc trải nghiệm không gian quá khứ với các nhân vật Chí Phèo, Thị Nở, Bá Kiến, mà còn rất thú vị khi được khám phá và thưởng thức các đặc sản ẩm thực của làng Vũ Đại.

Như vậy có thể thấy rằng đây là tour du lịch nhân văn kết hợp nghỉ dưỡng sinh thái nông nghiệp. Tour du lịch “Làng Vũ Đại ngày ấy” cũng góp phần  phát triển các sản phẩm du lịch theo định hướng đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy các giá trị văn học nổi bật trong các tác phẩm của ông để tạo ra thương hiệu độc đáo cho điểm du lịch Nam Cao ở giai đoạn sau. Xét về mặt cấu trúc, trong giai đoạn thử nghiệm, mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” được thể hiện ở sơ đồ sau:

Sơ đồ 1. Mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” giai đoạn thử nghiệm

 

Như vậy, có thể thấy mô hình chỉ có sự tham gia của các nhà khoa học với vai trò của cơ quan nghiên cứu, sáng tạo ra sản phẩm du lịch; đồng địa phương thì có nhiệm vụ giữ gìn không gian môi trường sinh thái tự nhiên và nhân văn, cũng như cung ứng một số dịch vụ nhỏ lẻ cho khách du lịch trong tour (ăn uống, đặc sản địa phương…). Chính vì vậy, giai đoạn này còn thiếu bóng dáng của cơ quan quản lý Nhà nước về du lịch và Doanh nghiệp du lịch. Tuy nhiên, đây cũng là điều dễ hiểu vì mới chỉ là bước chạy thử nghiệm tour nhằm tìm ra những điểm hợp lý để phát huy và điểm hạn chế để khắc phục mô hình cũng như nâng cao chất lượng của tour sau thử nghiệm.

 

b. Giai đoạn khai thác

Sau khi thử nghiệm, tháng 12/2014, tour du lịch “Làng Vũ Đại ngày ấy” được Liên hiệp khoa học Phát triển du lịch bền vững chính thức chuyển giao cho Công ty Du lịch “Khát Vọng Việt”. Đây là công ty chuyên tổ chức, điều hành các tour du lịch trong nước và quốc tế, cũng như các dịch vụ du lịch khác được khách hàng, đại lý, đối tác tin tưởng. Với slogan “Đến những chân trời mới”, ngay từ khi thành lập, công ty đã hướng tới việc cung cấp cho khách những tour du lịch mới lạ, độc đáo, phù hợp với từng đối tượng khách hàng. Từ 12/2014 đến nay, công ty đã vận hành, khai thác mô hình này một cách khá thuận lợi. Như vậy, đến giai đoạn khai thác này, mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” đã có sự tham gia tích cực của Nhà doanh nghiệp. Đây là sự phát triển tất yếu của một mô hình du lịch, góp phần làm gia tăng chu kỳ sống của sản phẩm du lịch, kích thích sự tăng trưởng về lượng khách đến với điểm du lịch “Làng Vũ Đại”, gia tăng cơ hội việc làm cho người dân địa phương và tác động tích cực đến chất lượng sống của cộng đồng.

Đặc biệt, ngày 15/8/2017, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nam đã tổ chức công bố Quy hoạch chi tiết xây dựng 1/500 điểm du lịch nhân văn tưởng niệm Nhà văn Liệt sĩ Nam Cao, trao Quyết định và tài liệu quy hoạch cho huyện Lý Nhân. Đây được coi là bước đột phá lớn trong phát triển du lịch huyện Lý Nhân (Hà Nam) nói chung và bước hoàn thiện mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” nói riêng. Bởi quy hoạch khu du lịch nhân văn này chính do Liên hiệp khoa học Phát triển du lịch bền vững xây dựng từ ý tưởng phát triển du lịch bền vững từ những giá trị của văn học. Đây là mô hình khu du lịch văn học đầu tiên tại Việt Nam với nhiều sáng tạo độc đáo, mới mẻ, biến các giá trị văn học phi hình hài, phi vật thể thành các không gian du lịch trải nghiệm phong phú, hấp dẫn, mang đậm bản sắc làng quê Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX. Các phương án phân khu chức năng được đề xuất gồm 8 khu vực:

- Khu nhà tưởng niệm Nam CaoTưởng niệm, tôn vinh nhà văn Nam Cao.

- Khu chợ “Ối Giời Ơi”: Giúp du khách trải nghiệm văn hóa đặc sắc của làng quê Bắc Bộ qua trò chơi giải trí lồng ghép với việc thưởng thức các đặc sản làng Vũ Đại.

- Khu hội làng Vũ Đại: Tái hiện nét sinh hoạt văn hóa truyền thống của làng Vũ Đại với khung cảnh Cây đa - Bến nước - sân Đình.

- Khu Đêm làng Vũ Đại: Cung cấp dịch vụ nghỉ dưỡng qua nhiều loại hình nhà nghỉ đa dạng với các chủ đề riêng biệt như: Nhà nghỉ Lão Hạc, Nhà nghỉ Thị Nở, Nhà nghỉ Chí Phèo, Nhà nghỉ Bá Kiến, Khu Spa Lò gạch.

- Khu vườn Chuối Đại Hoàng: Tái hiện không gian đặc trưng của các khu vườn ở làng Vũ Đại theo mô tả của Nam Cao.

- Khu công viên Lò Gạch: Không gian khám phá, tìm hiểu và trải nghiệm với Lò gạch Chí Phèo.

- Khu nhà Bá Kiến: Tái hiện không gian nhà địa chủ và nhân vật Bá Kiến thông qua nhiều hoạt động trải nghiệm như: Ăn cơm nhà Bá Kiến, sân thi Cười kiểu Bá Kiến, Sân thi Quát kiểu Bá Kiến, Sân tổ, Đường địa chủ, Chòi Câu cá,…

- Khu Chợ Bến: Bao gồm nơi phục hồi gốc bàng cổ thụ mà Chí Phèo thường hay uống rượu và các không gian sản xuất, trưng bày đặc sản địa phương.

Như vậy, mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” giai đoạn này có cấu trúc như sau:

Sơ đồ 2. Cấu trúc mô hình “Làng Vũ Đại ngày ấy” giai đoạn khai thác

 

2.2. Thị trường khách du lịch

Với tour du lịch này, du khách sẽ được tham quan không gian làng quê Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX để trải nghiệm với các nhân vật và sự kiện trong tác phẩm văn học của nhà văn Nam Cao như: Chí Phèo, Thị Nở, Bá Kiến… Chính vì vậy, thị trường mục tiêu của mô hình du lịch này là khách giáo viên, giảng viên, học sinh - sinh viên, bạn đọc yêu văn học, nhà nghiên cứu văn học. Đây là tập khách có những gắn bó nhất định với tác phẩm văn học của Nam Cao: học tập, nghiên cứu, ngưỡng mộ… Ở họ có tâm lý muốn được trải nghiệm không gian trong tác phẩm. Điều này càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh Bộ Giáo dục & Đào tạo bàn hành Quy định 463/BGDĐT-GDTX về việc Hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kỹ năng sống tại các cơ sở GDMN, GDPT và GDTX. Đó là việc đưa hoạt động trải nghiệm sáng tạo vào trong chương trình giáo dục của nhà trường góp phần khắc phục những tồn tại của chương trình giáo dục hiện nay, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Vì vậy, mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” chính là việc hiện thực hóa phương pháp dạy học qua di sản theo định hướng tích cực hóa học sinh cả trong quá trình chuẩn bị, trải nghiệm thực tiễn và thu hoạch. Thực tế cũng đã chứng minh, từ T12/2014 đến nay, cơ cấu khách tham gia tour du lịch văn hóa “Làng Vũ Đại ngày ấy” nghiêng nhiều về tập khách học sinh - sinh viên, nhà giáo… Cụ thể như sau:

Bảng 1. Cơ cấu khách tham gia tour “Làng Vũ Đại ngày ấy” Đ/v tính: người


Như vậy, có thể thấy tour du lịch Làng Vũ Đại đã được đón nhận một cách nhiệt tình và tích cực của nhiều đối tượng khách mà điển hình là các tập khách học sinh – sinh viên (chiếm tỉ lệ trên 40%), nhà giáo (chiếm tỉ lệ trên 20%). Điều này thể hiện rõ trong sơ đồ sau:(Nguồn: Tác giả tổng hợp, 2017)

2.3. Sản phẩm - dịch vụ du lịch

Xét về mặt sản phẩm, mô hình du lịch văn học đã được hiện thực hóa bằng tour “Làng Vũ Đại ngày ấy”. Tổng quan lịch trình tour như sau:

 

HÀ NỘI – LÀNG VŨ ĐẠI – HÀ NỘI 1 NGÀY

- Khởi hành: hàng ngày

- Phương tiện: Ô tô

- Giá tour: 350,000 đ/ khách

08h00: Xe đón quý khách khởi hành đi thăm làng Vũ Đại, Hà Nam

11h00: Quý khách tới Hà Nam. Tham quan cơ sở kho cá, tận mắt xem các công đoạn, quy trình kho món cá nổi tiếng này. Nếu muốn được trải nghiệm, các nghệ nhân sẽ hướng dẫn để quý khách tự tay kho thành công những niêu cá ngon nhất, đặc biệt nhất. Món cá kho làng Vũ Đại hay còn được gọi bằng những cái tên khác như là: cá kho Đại Hoàng, Cá kho Hà Nam

Khách du lịch có thể tham gia trực tiếp vào các công đoạn chế biến món cá kho làng vũ đại

Khách du lịch được cung cấp trang phục và trang điểm miễn phí để hóa thân thành Chí Phèo và Thị Nở

12h00: Quý khách dùng bữa cơm quê thân mật, đầm ấm với thực đơn như sau: Đặc sản cá kho làng Vũ Đại – Hà Nam, đặc sản chả mực Hạ Long, gà quê, chả quê, dưa muối, cà muối, rau khoai…và nhiều món ăn dân giã của miền quê này.

Sau bữa cơm quý khách được tráng miệng bằng món chuối ngự Đại Hoàng – một đặc sản được dùng để tiến vua ngày xưa, và cũng là một trong những đặc sản nổi tiếng nơi đây.Khách du lịch được thưởng thức Chuối Ngự Đại Hoàng ngay tại vườn nhà

13h30: Sau khi nghỉ ngơi, cả đoàn đi tham quan ngôi nhà Bá Kiến vẫn còn được lưu giữ cẩn thận đến ngày nay. Tham quan mộ nhà văn liệt sỹ Nam Cao, thăm lò gạch ngoài bãi sông – một hình tượng nổi tiếng trong tác phẩm “Chí Phèo”.

15h30: Đoàn chia tay các nghệ nhân, chia tay bà con làng Vũ Đại và trở về Hà Nội. Trên đường về xe đưa đoàn ghé thăm đền Trần – Nam Định, vào thắp hương và tham quan đền.

18h00: Về đến Hà Nội, chia tay và hẹn gặp lại quý khách trong các chương trình lần sau!

(Nguồn: Công ty Khát Vọng Việt, 2017)

Đồng thời, mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” không chỉ có ý nghĩa tôn vinh nhà văn - liệt sĩ Nam Cao, lan tỏa những giá trị nhân văn của dòng tác phẩm văn học dòng hiện thực phê phán mà còn giúp du khách trải nghiệm không gian làng Vũ Đại trong những năm phong kiến. Thêm nữa, du khách cũng có cơ hội được thưởng thức những sản vật ngon, bình dị nơi đây như: chuối ngự, hồng không hạt Nhân Hậu, cá kho Bá Kiến và các sản phẩm dệt may.

Hầu hết khách ghé thăm “Làng Vũ Đại ngày ấy” đều là các đoàn du lịch, học sinh có nhu cầu về thăm ngôi làng Vũ Đại nổi tiếng trong sách giáo khoa, hầu hết mọi người đều thích thú khi nghe những câu chuyện danh bất hư truyền liên quan tới các cốt truyện, nhân vật xuất hiện trong các phẩm của Nam Cao về làng Vũ Đại. Hơn nữa, du khách rất thích thú được thưởng thức và mua sắm sản vật địa phương làm quà tặng người thân và bạn bè. Hiện nay, quanh khu vực khu du lịch nhân văn này, có nhiều cơ sở cung ứng dịch vụ như: cơ sở cá kho kiêm chuỗi nhà hàng/nhà nghỉ Trần Luận, thương hiệu cá kho Bà Xuân, cơ sở chế biến cá kho Dasavina, cơ sở phục vụ ăn uống và mua sắm đặc sản địa phương Cá kho Hòa Hậu, Cá kho Hà Nam…

3. Kết luận

Như vậy, có thể thấy mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” do Liên hiệp khoa học Phát triển du lịch bền vững nghiên cứu là một hình thức du lịch mang tính cộng đồng rộng rãi, tính khả thi cao vì khai thác được tài nguyên và thế mạnh sẵn có của người dân xã Hòa Hậu. Quá trình khai thác mô hình đã góp phần làm kinh tế của xã Hòa Hậu mở ra một hướng đi mới từ du lịch. Một số đặc sản của địa phương như: cá kho, chuối ngự, hồng không hạt,… và các sản phẩm dệt may sẽ có cơ hội được phát triển và đem lại nguồn thu lớn cho người dân xã Hòa Hậu.” Mô hình du lịch này cũng đã bước đầu chuyển tải các giá trị văn học phi hình hài thành các trải nghiệm du lịch sống động, đem lại doanh thu cao. Đồng thời, việc quy hoạch phát triển các không gian du lịch mới khá hợp lý, không làm phá vỡ hay ảnh hưởng xấu đến cảnh quan và nét đẹp nông thôn truyền thống của làng Vũ Đại. Mặt khác, việc thực hiện quy hoạch phát triển mô hình du lịch liên quan đến di tích, di sản quá khứ của cha ông đã có sự đồng thuận của Nhà nước, Nhà khoa học, Nhà doanh nghiệp và cộng đồng dân cư địa phương, đây được coi là thiết chế hoàn hảo cho một mô hình du lịch hiện đại mang tính bền vững.

Tuy nhiên, mô hình du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy” hiện còn khá đơn điệu về dịch vụ; tính liên kết với các điểm du lịch phụ cận còn hạn chế. Chính vì vậy, cần phải nghiên cứu mở rộng liên kết với chuỗi điểm du lịch khác ở khu vực phụ cận nhằm kéo dài chu kỳ sống của sản phẩm du lịch văn học “Làng Vũ Đại ngày ấy”, cũng như gia tăng tính hấp dẫn của tour/tuyến khai thác mô hình du lịch này. Đồng thời, thiết kế và tổ chức khai thác các dịch vụ sáng tạo như “tái hiện trích đoạn” trong tác phẩm văn học; tổ chức sân khấu cho du khách thể hiện cảm xúc của mình về nhà văn, về các nhân vật trong tác phẩm; tìm tòi nghiên cứu sáng tạo các mặt hàng lưu niệm… Tuy nhiên, phải làm cho khéo, phải giữ được linh hồn của tác phẩm văn học, không vì thương mại hóa mà bịa đặt, làm sai lệch thông tin nguyên tác.

Như vậy, có thể thấy việc kết hợp văn học và du lịch là một hướng đi mới mẻ và táo bạo. Trên thực tế, ngoài Khu du lịch nhân văn tưởng niệm nhà văn Nam Cao “Làng Vũ Đại ngày ấy” còn có nhiều địa phương khai thác như: Khu di tích Tiên Điền (nơi Nguyễn Du viết truyện Kiều) đã trở thành một địa chỉ du lịch văn hóa hấp dẫn hàng năm tiếp đón hàng ngàn lượt khách đến tham quan, nghiên cứu để được sống lại trong không khí hào hùng, thi vị, đậm đà bản sắc văn hóa Hà Tĩnh; Khu du lịch Ghềnh Ráng (Quy Nhơn) gắn liền với tên tuổi thi sĩ Hàn Mạc Tử… Tuy nhiên, hoạt động ở những điểm du lịch này chưa khái quát thành mô hình du lịch văn học như “Làng Vũ Đại ngày ấy”. Đây vừa là hướng ứng dụng văn học vào phát triển du lịch - ngành công nghiệp không khói mang lại lợi nhuận cao. Nói một cách khác đây cũng là cách lan tỏa những giá trị văn học khá bền vững trong thời đại du lịch chuyển mình mạnh mẽ góp phần thăng hoa các giá trị văn hóa của quốc gia.

Tài liệu tham khảo

1. Vũ Đức Minh (1999), Tổng quan về du lịch, Nxb Giáo dục, Hà Nội.

2. Trần Đức Thanh (2003), Nhập môn Khoa học du lịch, Nxb Đại học Quốc gia HN

3. Kreg Lindberg and Donald E. Hawkins (1990), Ecotourism: A guide for planning and Managers; The Ecotourism society, North Bennington, Vermont.

4. UNEP/UNESCO (1993), Managing Tourism in Nature World heritage sites.

ThS. Hoàng Thị Phương Nga

Thành viên - đối tác

  • hinh anh
  • hinh anh
  • hinh anh
  • hinh anh
  • hinh anh